Vijftig jaar geleden arriveerden zo'n vierduizend 'afgedankte' Molukse KNIL-militairen met hun gezinnen in Nederland. Hun verblijf hier zou tijdelijk zijn. Maar dat liep anders. Met vallen en opstaan zijn de Molukkers geïntegreerd in de Nederlandse samenleving.

Dossier Molukken in het Brabants Dagblad, met een tijdbalk, een kaart van de Molukse eilanden en een overzicht van de reis naar Nederland van het eerste schip met Molukkers, de Kota Inten

Verhalen en informatie over de Molukken toen en nu

Dossier Molukken van NRC Handelsblad

Dossier Indonesië van de Gamma Nieuwsdienst

Toen Nederland het nog voor het zeggen had in Indonesië, heette dit gebied Nederlands-Indië. Door verovering en bezetting was het een Nederlandse kolonie geworden. Na de Tweede Wereldoorlog kwam daar een eind aan. Het land riep de onafhankelijkheid uit en na enkele jaren strijd en onder grote internationale druk zag Nederland zich genoodzaakt de kolonie op te geven.

Het KNIL
Bij de afwikkeling van de koloniale zaken bleef Nederland met een groot probleem zitten. Dat waren de circa vierduizend Molukse militairen die aan Nederlandse kant hadden gevochten in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, afgekort het KNIL. Dit leger moest ontbonden worden. De Molukse soldaten echter, die zich voor het grootste deel op Java bevonden, hadden geen zin om daar hun wapens in te leveren. Zij wilden op de Molukken gedemilitariseerd worden.
Dat zag de regering van de jonge Republiek Indonesië weer niet zitten. Op de Molukken zouden de militairen zich kunnen gaan mengen in de onafhankelijkheidsstrijd die daar ontstaan was. De Molukse eilanden voelden er niets voor om vanuit Jakarta bestuurd te worden. Nu de Nederlanders eenmaal weg waren, wilden zij het liefst zelfbestuur.

Tijdelijk
Uiteindelijk besloot de Nederlandse regering om de Molukkers naar Nederland over te brengen. Ze werd daartoe gedwongen door een rechterlijke uitspraak. In Nederland zouden de Molukkers tijdelijk worden opgevangen. Maar wat ze niet wisten, was dat ze bij aankomst in Nederland geheel uit de militaire dienst zouden worden ontslagen. Dat kregen ze pas te horen toen ze in Rotterdam afmeerden.

Woonoorden
In 1951 was de woningnood in Nederland groot. De Tweede Wereldoorlog was pas enkele jaren achter de rug en de wederopbouw van het land was volop aan de gang. Voor de Molukkers was eigenlijk geen plaats. Omdat ze als één groep aankwamen, werden ze ook als één groep gehuisvest. In grote haast werden voor hen barakkenkampen ingericht. Voor een deel waren dit verlaten gevangenkampen uit de Tweede Wereldoorlog.
In deze woonoorden leefden de Molukkers geïsoleerd van de rest van Nederland. Omdat hun verblijf als tijdelijk bedoeld was, mochten ze in het begin niet eens werk zoeken. Toen dat later wel mocht, waren er nog enkele andere problemen:

• Ze waren laag opgeleid.
• Ze spraken slecht Nederlands.
• De meeste woonoorden waren zeer afgelegen.

Weinig binding
Vanaf de jaren zestig werden de woonoorden geleidelijk vervangen door woonwijken. De Molukkers wilden graag bij elkaar blijven wonen. Met de Nederlandse samenleving hadden ze nog steeds weinig binding. Dat veranderde geleidelijk toen een generatie opgroeide die in Nederland was geboren. Zij leerden van jongs af de taal en volgden opleidingen zoals alle Nederlanders. Op zoek naar werk, verhuisden ze steeds vaker naar de steden. De ouderen bleven in de Molukse woonwijken achter.

Molukse regering
Onder de Molukkers leefde sterk het verlangen om ooit naar de Molukken terug te keren. Maar dat moesten dan wel onafhankelijke Molukken zijn. Om dit doel dichterbij te brengen, werd al direct de Molukse regering in ballingschap opgericht. Zij vertegenwoordige de Vrije Republiek van de Zuid-Molukken, de RMS.

Kaping en gijzeling
In de jaren zeventig zorgden jonge Molukkers voor veel onrust, toen ze overgingen tot geweld om het Molukse ideaal te verwezenlijken. Er vonden verschillende kapingen en gijzelingsacties plaats, waarbij soms doden vielen. Dit bracht in Nederland een grote schok teweeg. De Nederlandse regering toont wel begrip voor het streven van de Molukkers. Maar ze is niet in staat om een onafhankelijke Molukse republiek dichterbij te brengen.

Etnische rellen
De laatste jaren is het op de Molukse eilanden opnieuw erg onrustig. Bij etnische rellen zijn al honderden doden gevallen. Opnieuw vragen Molukkers in Nederland zich af wat er gedaan kan worden om hieraan een eind te maken. Veel van hen hebben immers nog familie wonen op de eilanden.
Toch is de afstand tot de Molukken groter geworden. Er zijn weinig Molukkers meer die plannen hebben om terug te keren naar hun oorspronkelijke woonplaats. De meesten van hen hebben hun plaats in de Nederlandse samenleving gevonden.

VRAGEN

1. Waarom was het voor de Molukse KNIL-militairen te veel gevraagd om op Java hun wapens in te leveren?

2. Waarom stond de Indonesische regering niet toe dat de knillers naar de Molukken zouden afreizen?

3. Bedenk twee redenen waarom onder jonge Molukkers steeds minder de gedachte leeft om naar de Molukken terug te keren.

4. Wat zou de Nederlandse regering kunnen doen om een eind te maken aan de etnische rellen op de Molukken?